De Vrije Hand historie

VROEGER

logo ontwerp Henk Timmer 1988

Juni 1992 schreef ik het onderstaande formeel gestelde stuk over de eerste vier jaar Vrije Hand, om wat extra's los te peuteren voor een grandioze viering van het vijfjarig bestaan in april 1993. Het hoofdstuk Beknopte Historie eindigt met de vraag, of de jazz-serie het zou overleven. Nou, dat deed ie, want de nieuwe sponsor Jan de Boer nam 'm er gewoon bij, en de volgende drie jaar vonden er succesvol wekelijks Vrije Hand dubbel-serie concerten plaats met een kleine entree, in de voorzaal van Huize Maas. Ook na 1995 stak er af en toe een hand de kop op, zoals in Muziekcafe Koekkoek en laatstelijk in Cafe-restaurant Het Pakhuis. We zijn momenteel bezig de periode na '92 in kaart te brengen, om die later online te zetten. Nog even geduld. s.v.p.

Paul

* De foto's zijn grotendeels gemaakt door Alice Roggen, april 1993.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

BEKNOPTE HISTORIE

'De Vrije Hand' is de naam, waaronder sinds 7 april 1988 een serie (voornamelijk jazz-) concerten plaats vindt in Groningen. De serie is gratis voor het publiek toegankelijk. Het initiatief tot de wekelijkse jazz-avond werd genomen door Roel Mossel en Odze Timmermans, destijds samen uitbater van café-lunchroom Het Binnenhof. Voor de programmering werd inderdaad 'de vrije hand' gegeven aan musicus Paul Penninkhof, die de serie naam gaf en de organisatie ervan volgens zijn programmaconcept ten uitvoer bracht. De formule: Een muzikant krijgt de gelegenheid gedurende een maand 4 optredens te verzorgen, volledig naar eigen inzicht en zonder enige artistiek-inhoudelijke beperking.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Het verloop van de serie

De formule bleek succesvol en al na het eerste seizoen was de naam een gevestigd begrip in het Groninger jazzleven. Van de hen geboden vrijheid werd door de deelnemers in toenemende mate creatief gebruik gemaakt. Ook de uitgebreide (eigen en andere) media-aandacht waarin de Handlangers worden betrokken, de opstelling van de organisatie en de serieuze belangstelling van publiek en collega-musici droegen bij tot een prima motivatie. Dit heeft geresulteerd in programma's die, gezien het beperkte budget, van de hoogst haalbare kwaliteit en diversiteit waren, zowel in opzet als in uitvoering. De publieksopkomst was bevredigend en voor Het Binnenhof reden genoeg de serie te continueren. De Vrije Hand werd in juni 1989 onderscheiden met de Henri de Wolf Jazzprijs, ingesteld door Forma Aktua en de Stichting Jazz in Groningen (SJIG). De jury sprak in haar rapport over 'een formule waar men nog wel even op door kan borduren en als zodanig een voortreffelijke bijdrage aan de infrastructuur van de jazz in Groningen'. Ook in de daarop volgende jaren werd de inbreng van De Vrije Hand in het Groninger muziekleven regelmatig in positieve zin genoemd in het juryrapport.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

In het tweede seizoen werd een poging gedaan de serie nog interessanter voor musici en publiek te maken. Het idee was Handlangers in staat te stellen om een zogenaamd 'feature' concert (met SJIN-subsidie mogelijkheid) te organiseren, waarin hij/zij met een Groninger en twee gerenommeerde musici van elders zou spelen. Bij wijze van proef werden een 'feature' en een 'special' (okt/nov '89) volgens de SJIN-norm gehonoreerd en er werd entree geheven. De kosten-baten verhouding liet echter te zeer te wensen over en Het Binnenhof zag verder af van deze aanpak. De serie draaide in voortaan ongewijzigde vorm door.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Van vrije jongen tot rechtspersoon

Meer dan drie concertseizoenen was Penninkhof alleen (en zonder enige formele binding) verantwoordelijk voor de programmering, programmabegeleiding en publiciteitsvoering. Alleen de tekst en opmaak van de informatie-flyer werd al snel grotendeels uitbesteed, aan resp. Kees van Boven (tegenwoordig jazzprogrammeur C.C. de Oosterpoort en Jazzmarathon, Jerry Remkes en Masja Zwart/Evelien Brak. Op 9 september '91 werd door Roel Mossel de Stichting De Vrije Hand opgericht, die de serie onder haar vleugels moest gaan nemen. Dit ter continuering en evt. uitbreiding van de mogelijkheden van de serie in de toekomst, en eveneens met het oog op de viering van het eerste lustrum in april 1993. In het bestuur namen plaats Kees van Boven, Bas de Jager, Eddy Koekkoek, Paul Penninkhof, Marcel Roelofs en Luuk Verpaalen. De kascommissie wordt gevormd door Age Spaan, J.Ph. Feenstra en Truus Boswijk. De boekhouding en loonadministratie is uitbesteed aan Profijt & Co (Albert Bouma).

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Van Binnenhof naar Oosterpoort

Bij de oprichting van de Stichting werd de serie nog direkt gefinancierd door Het Binnenhof. Voor de financiële konsekwenties, die het in stichtingsvorm onderbrengen van de serie met zich meebracht, kon het Binnenhof zich echter niet garant stellen. Het bestuur besloot om te zien naar andere mogelijkheden. De directie van Cultuurcentrum De Oosterpoort bleek geïnteresseerd, toonde zich slagvaardig en bood de Stichting op zeer korte termijn onderdak en een toereikend budget om de geplande concerten in het seizoen 91/92 voor een belangrijk deel door te kunnen laten gaan. Van februari t/m mei '92 vonden de concerten tot ieders tevredenheid plaats in het Café van de Oosterpoort.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Hooray for The Blues

Eind '91 werd in Het Binnenhof 2 maanden geëxperimenteerd met een tweede, rythm & blues-georiënteerde Vrije Hand serie, met Eddy Koekkoek als programmeur. Ook in deze sector bleek de serie bij muzikanten en publiek bijzonder aan te slaan. Vanaf woensdag 23 september '92 gaat de Vrije Hand Rythm & Blues serie van start in de voorzaal van Huize Maas. Financier is Huize Maas b.v. Eddy Koekkoek is wederom de programmeur.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

But Not For Me ?

De toekomst van de jazz-serie is op dit moment niet zeker. De afspraken met de direktie van C.C. de Oosterpoort konden niet van strukturele aard zijn. Hoewel beide partijen zeer content waren met het verloop van de serie binnen de muren van C.C. de Oosterpoort, was de Oosterpoort volgens de direktie niet bij machte, enige financiële toezegging te doen voor het seizoen 92/93. Het stichtingsbestuur werd derhalve, voor de tweede maal in haar prille bestaan, genoodzaakt te trachten een breuk in de continuïteit van de jazzserie te voorkomen.

Nieuwe programmeur

Paul Penninkhof heeft aangekondigd na het eerste lustrum terug te treden als programmeur. Hij blijft wel bij De Vrije Hand betrokken als voorzitter van het stichtingsbestuur. Bas de Jager volgt hem op als programmeur.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

EXTERNE VRIJE HAND BETROKKENHEID

Op 2 september 1988 nam De Vrije Hand het initiatief tot programmering van 11 café-concerten en een 'special' in Het Binnenhof, i.h.k.v. de eerste "Swinging Groningen" kroegentocht. Het leverde De Vrije Hand haar eerste (zeer positieve) persreacties op. Behalve het onder de aandacht brengen van de nog jonge concert-serie, was het ook een poging tot bijdrage aan een kwalitatief goede programmering en publieksvoorlichting, welke een groot opgezet festival als Swinging Groningen behoeft. In oktober '88 nam De Vrije Hand samen met Marcel Roelofs (muziekprogrammeur Grand Theatre) en Luuk Verpaalen (theater/rtvjournalist) het initiatief tot een jazzprogramma ('De Vrije Hand') op OOG Radio. Het programma werd na twee jaar omgedoopt tot 'IMPROVA' en wordt tot op heden uitgezonden, samengesteld en gepresenteerd door Marcel Roelofs. Ook werd in die tijd (in samenwerking met Stichting Disckus en Studio Boterdiep) het Vrije Hand Tape Projekt gestart, met als doel conservering/archivering der concerten op geluidsband. Daarnaast zouden opnames gebruikt kunnen worden voor de radio en evt. uitgebracht op geluidsdrager. Na enige maanden bleek de financiële onhaalbaarheid van één en ander, en werd het projekt gestaakt. De Vrije Hand programmeerde in co-produktie met Stichting KEI het KEI Zomer Jazzfestival (20-8-89), met 17 concerten en introduktie-jazzworkshops van de USVA en de SJIG. Kees van Boven redigeerde de publiciteit, stelde de fraaie programmakrant samen en was ook op andere terreinen aktief. Voor dit festival verkreeg De Vrije Hand een eenmalige subsidie van de Gemeente Groningen.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Op initiatief van De Vrije Hand en filmer Buddy Hermans, werden van de muzikale marathon van saxofonist Jenne Meinema op dit festival opnames gemaakt voor de documentaire videofilm "Jenne". De film werd geproduceerd en uitgebracht door Stichting Beeldlijn en werd op 21 februari '90 feestelijk gepresenteerd in het Binnenhof, voorafgaand aan een memorabel Vrije Hand concert.

Op uitnodiging van de "Swinging Groningen" programmacommissie programmeerde De Vrije Hand in 1990 één der hoofdpodia van het festival. De invulling bestond uit 2 concerten van representatieve, actuele Groninger groepen.

Op instigatie van filmer Buddy Hermans initieerde De Vrije Hand een eerbewijs aan pianist Roelof Stalknecht, ter gelegenheid van zijn 65ste verjaardag. Voor dit idee werd gehoor gevonden bij radio Noord, hetgeen leidde tot een feestelijk live-programma m.m.v. een keur aan artiesten. (17-11-91)

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

FEITEN & GETALLEN april '88 t/m mei '92.

De serie werd gemiddeld bijgewoond door 100 bezoekers.
Het aantal georganiseerde concerten bedraagt tot dusver 233.
Het totaal aantal speelbeurten in deze concerten is 1007.
Het aantal (één of meerdere keren) bij de Vrije Hand betrokken deelnemers was 278.

Specificatie concerten in serie-verband

In de 39 jazz- en 2 blues- Vrije Hand-maanden tot dusver, hadden 39 muzikanten een hele maand (doorgaans 4, een klein aantal 3 concerten) de macht in handen. Eén maand werd gedeeld door 2 zangeressen en een themamaand door 4 conservatoriumstudenten. Het aantal concerten in deze maandprogrammering : 164
Er vonden 26 'Specials' plaats. Het aantal concerten op deze specials : 29

Specificatie concerten buiten serie-verband

Vrije Hand café-concerten Swinging Groningen 1988 : 11. Vrije Hand onderdelen KEI Zomer Jazzfestival 1989 : 17. Vrije Hand podiumconcerten Swinging Groningen '90 : 2

De Vrije Hand

IMPACT VAN DE VRIJE HAND

Diversiteit

Onder de noemer oude stijl / mainstream swing vallen 30 concerten, van bebop tot eigentijds geïmproviseerd konden we spreken bij 126 optredens, terwijl fusies van jazz met andere hedendaagse muziekstijlen 64 keer voorkwamen. De egalitaire opstelling van de programmering ten opzichte van de scheidslijnen tussen de verschillende stijlen en niveau c.q. bekendheid der musici, heeft bij de muzikantenscene in zijn geheel veel goodwill voor de serie gekweekt. In al haar diversiteit geeft De Vrije Hand een prachtig èn compleet beeld van wat er in brede kring leeft onder Groninger musici.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Initiërende faktor

Ruim de helft (119) van de concerten vond plaats in een speciaal t.b.v. dat concert samengestelde bezetting. De optredens in speciale samenstellingen waren doorgaans meer dan zomaar een geplande sessie. Er werd speciaal materiaal voor die specifieke bezetting uitgezocht (en veelal gearrangeerd, of ook vaak nieuw geschreven) en er werd gerepeteerd. Een aantal van deze muzikale samenwerkingen beviel dermate goed, dat het niet bij het Vrije Hand-concert bleef, maar besloten werd verder te gaan als reguliere band. Er zijn 22 duurzame verbanden ontstaan. Op die manier is de Vrije Hand een belangrijke initiërende faktor in het Groninger muziekleven.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Enige voorbeelden van deze 'Handen met staartjes':

KRAZY KEYS ontstond n.a.v. de 'special' tijdens de Swinging Groningen kroegentocht 1988. Tot het vertrek van Kees Post uit Groningen trad dit duo regelmatig op, o.a. op twee Henri de Wolf Jazzprijs uitreikingen en voor de SJIG.

DISTORZIO maakte haar debuut op het KEI Zomer Jazzfestival en dook daarna nog vaker op in een Vrije Hand programma. De groep speelt regelmatig in het land (o.a. BIMhuis en Jazzmarathon 1991) en deed radio-optredens.

JUMPING THE BLUES begon als projekt in de maand van rietblazer Hans Bosch. De band heeft inmiddels al een aardige staat van dienst opgebouwd, met optredens in jazzclubs, een aantal van de meest gerenommeerde landelijke jazz & bluesfestivals en op Radio Noord, VPRO radio en NOS televisie.

DUO HOEKSMA / STIENSTRA ging van start in de maand van gitarist Piet Hoeksma. Naar aanleiding van dit optreden speelde het duo op het internationale festival Trois Jours de la Grande Musique, in het Grand Theatre in Groningen. Later werd live opgetreden op de VPRO radio.

ERIK HUELE QUARTET. Pianist Erik Huele begon aan zijn maand met drie optredens met een nieuw gevormd vast trio plus wisselende gast. De samenwerking met gast gitarist Winfred Buma leidde tot diens inlijving in de groep. Later werd opgetreden in een Vrije Hand Special, met als gast tenorist Ben van den Dungen. Diverse optredens in den lande zijn gevolgd, met onder meer de Amerikaanse trompettist Roy Campbell als gast. ( o.a. Heineken JF Rotterdam)

DE DRIE DRENTEN with THE INDEPENDENT RHYME SCIENTISTS uit de maand van drummer Harrie Arling, is een voorbeeld van een samenwerkingsverband tussen jazz-georiënteerde en andere aktuele stijlen (in dit geval rap/hiphop). De band speelde later onder meer tijdens de opening van de nieuwbouw van C.C. de Oosterpoort, en op het Groninger Bevrijdingsfestival 1992.

DUO BUMA / HUMMEL , uit de maand van sopraansaxofonist Louis Hummel, speelde n.a.v. dit optreden dans les Trois Jours de la Grande Musique 1992 en tijdens de openingsmaand van de nieuwe Openbare Bibliotheek.

G-SPOT BATTALION uit de maand van gitarist/zanger Rudy Lentze, heeft geleid tot intensief contact en plannen tot verdere samenwerking tussen Lentze en gastgitarist René van Barneveldt (Urban Dance Squad). Voor het komende seizoen zijn er uitnodigingen om op te treden in het Grand Theatre en De Oosterpoort.

NINSK PROJEKT was een projekt uit de maand van ex-Groninger contra-bassist Edwin Wieringa, met jonge Amsterdamse musici. Ook deze speciale Vrije Hand-samenstelling gaat door als vast gezelschap, en zal komend seizoen op de Nederlandse podia te beluisteren zijn.

De twee maanden Blues Vrije Hand leverde eveneens een duurzaam samenwerkingsverband op, in de vorm van SHOUTS, WAILS & WHISPERS uit de maand van gitarist/zanger Harry Niehof. De band heeft inmiddels meerdere optredens achter de rug.

Interregionaal kontakt.

Als gasten in De Vrije Hand fungeren doorgaans lokale musici. Zeer regelmatig echter werden ook musici van buiten de stad uitgenodigd, door zowel Handlangers als programmeur.
Van de 278 deelnemers waren er 85 van elders.

Onder meer musici met landelijke of internationale faam als Chris Abelen, Han Bennink, Michiel Braam, Roy Campbell, Tobias Delius, Arnold Dooyeweerd, Ben van den Dungen, Rein de Graaff, Burton Greene, Jan Kuiper, Thebe Lipere, Louis Moholo, Eduard Ninck Blok, Wim Overgaauw, Horace Parlan, Ferdinand Povel, Herb Robertson, Paul Stocker, Frans Vermeerssen, Robert Veen, Tjitze Vogel, Jan Voogd en Carlo de Wijs speelden in De Vrije Hand.

De samenwerking met Groninger musici verliep doorgaans prima. Diverse concerten hebben geleid tot nader contact tussen de musici en tot een aantal vervolg-optredens. Diverse malen werd door een speciale gast zelfs de wens geuit, ook zelf eens een Vrije Handmaand te doen, maar dit stuitte helaas altijd op onoverkomelijke praktische (vnl. financiële) problemen.

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Publicitair

Door de Vrije Hand is vanaf het begin konsekwent aandacht gegeven aan een herkenbaar imago. Er kwam een vast logo (ontwerp Henk Timmer) en een uitgebreide en correcte publieksvoorlichting, waarin de programma-formule expliciet werd benadrukt.
Het concertpubliek werd geïnformeerd via maandaffiches met volledige bezettingen, een maandelijkse flyer met programma en achtergrondinformatie over de Handlanger, een maandelijks item in het OOG-radio jazzprogramma en via vermelding in agenda's van diverse plaatselijke en regionale bladen. Door de plaatselijke en regionale schrijvende pers werd regelmatig van de serie gewag gemaakt in de vorm van recensies, voorbeschouwingen en enige achtergrondartikelen. In het Nieuwsblad van het Noorden werd zelfs enige tijd maandelijks een voorbeschouwing gepleegd. De landelijke media werden eveneens van informatie voorzien. De agenda's van De Volkskrant en van het VARA radio jazzprogramma werden regelmatig gehaald. In de ether werd uitgebreid aandacht besteed aan De Vrije Hand in de VPRO radioprogramma's 'Het Gebouw' en 'Downbeat'. In de periodiek JazzNu verscheen een groot artikel over Jenne Meinema en De Vrije Hand n.a.v. de presentatie van de videodocumentaire "Jenne" en het daaropvolgend concert. Over de huidige stand van zaken verscheen onlangs een artikel in de D.G.P. kranten.

500

De Vrije Hand - Muziek uit Groningen

Zij speelden in de Vrije Hand van
april 1988 tot mei 1992

Chris Abelen , Juliëtte Acacia , Domi Aerts , Coos Albers , Appie Alberts , Gerard Ammerlaan , Wim Angerman , Gerry Arling , Harrie Arling , René van Astenrode , Gerrit Baas , Wessel Babtist , Freek Bakker , René van Barneveldt , Han Bennink , Piet Bijma , Liesbeth Blaauw , Dick Boer , Frits Boersma , Mieke Bom , Herman Bonthuis , Michiel Borstlap , Hans Bosch , Kees van Boven , Michiel Braam , Harry Broekman , Roelof_Jan Brouwer , Els Bruining , Gregor Brvar , Tilly Buij , Winfred Buma , Allard Buwalda , Abou Camara , Roy Campbell , Giorgio Chiavero , Suzanne Coppens , Jack Criens , Mustafa Dadar , Karin van Dam , Margreet van Dam , Felix Degenaar , Peter Deiman , Gert Deinum , Tobias Delius , Eddy Determeijer , Zoumana 'Zou' Diarra , Sjoerd Dijkhuizen , Jan Dijkstra , Jelmer Dijkstra , Maaike Disco , Jan Dits , André Dodde , Ilse Dollekamp , Henny Dolsma , Arnold Dooyeweerd , Willem Drenth , Geert Duintjer , Peter Duiverman , Ben van den Dungen , Fred van Duynhoven , Rob Elfrink , Johannes Elzinga , Eddy Engels , Ton van Erp , Hanny van Esch , Ageeth Ettema , Jan Fokkema , Willy van der Geld , Bill Gerhard, Ulie Glas , Frans van Goorbach , Anton Goudsmit , Rein de Graaff , Burton Greene , Marius Greiner , Gerard Groenewoud , Jan Groenink , Olga Grooten , Fedde de Groot , Zjenja Guberman , Henny Haagsma , Peter Haex , Richard Hallebeek , Mighty Mischa den Haring , Janet H artlief , Gineke Heerema , BJ Hegen , CT Heida , Bert Heikema , Arthur Heuwekemeyer , Evelyn Heyting , Hans Hoeksema , Piet Hoeksma , Don Hofstee , Agnes Rozeboom , Theo Hoogstins , Cor Hoppenbrouwers , Ilkje Hoven , Erik Huele , Charles Huffstadt , Arend Huisman , Cor Huisman , Johan Huizing , Kees Hummelen , Louis Hummel , Diederik Idema , Nout Ingen Housz , Bas de Jager , Herman Jager, Erna Jansen , Henk Jansen, Egbert Jas , Wil Jasper , Jan Jongbloed , Inki de Jonge , Tilmar Junius , Hans Kaldeway , Douwe Kamminga , Hanneke Kappen , Sebastiaan Kaptein , Zlatko Kaucic , Marco Kegel , Ad Kempers , Marco Kerver , Laila Keuning , Hemmo Kieft , Boelo Klat , Bert Kleijn , Ancel Klooster , Conny Köberich , Eddy Koekkoek , Job-Jan de Koning , Lex Koopman , Tineke Koops , Carla Kruyswijk , Jan Kuiper , Heddy van der Laan , Pierre Lafay , Walter Lampe , Peter Langedijk , Hanny Latupeirissa , Alan Laurillard , Lourens Leeuw , Richard Lems , Rudy Lentze , Hans van Lier , Harry van Lier , Piet Lingbeek , Thebe Lipere , Simon Lutz , Margret Maas , Idrissa Magassa , Martin Marsoeki , Fred Matulessy , Jaap van der Meere , Bé Meiborg , Jan Meiborg , Jenne Meinema , Anneke Miedema , Louis Moholo , Liesbeth Molenaar , Olga Molenaar , R.J. Mooij , Bas Mulder , Anky de Munnik , Harry Niehof , Joost Niezing , Xander Niezing , Eduard Ninck Blok , Tim Nobel , Bart Noorman , Frank Noya , Adam Olivier , Jeroen van Olphen , Cynthio Ooms , Jan Wouter Oostenrijk , Gerlies Oosterhof , Kees Oosterwijk , Hein Overbeek , Wim Overgaauw , Hasan Özgök , George Pancraz , Horace Parlan , Ad Peijnenburg , Paul Penninkhof , Chris Petrus , Eric Poort , Wouter Popma , Kees Post , Ferdinand Povel , Hans Rademaker , Patrick Reinders , Fred Reining , Henne Reys , Harro Rijkhoek , Ferdinand Rikkers , Herb Robertson , Adolf Robertus , Michelle Roebroeck , Jan Roeper , Jacques Roorda , Piet Roovers , Marcel Rotgans , Dick Rusticus , Jan Schoemaker , Fons Sluijter , Han Sonneveldt , Henri Sopacua , Jeffrey Sopacua , Roelof Stalknecht , Jaap Stegeman , Martien Stienstra , Paul Stocker , Martin Suithoff , Hans Sulman , Lucas Suringar , Onno van Swigchem , Sander van Tekelenburg , Sherlock Telgt , Martin Tervoort , Peter Tjeerdsma , Albert Tonnis, Bennie Top , Jan Trip, Gerrit Veen , Robert Veen , Dick Verbeeck , Frans Vermeerssen , Floris Vermeulen , Hendrik Jan Vermeulen , Hans Visser , Hans van Vliet, Tjitze Vogel , Jan Voogd , Dolf de Vries , Henri de Vries , Pieter de Vries, Hanz de Waard , Lia 'Ona' Waling , Daan Wienke , Edwin Wieringa , Joke Wieringa , Rita Wiersma , Carlo de Wijs , Kai Wolff , Jeroen Zijlstra , Zombi Squad

Wordt vervolgd....